Het Schouwburgplein moet na de Tweede Wereldoorlog hét stadsplein van Rotterdam worden. Vlak bij het station en de drukbezochte Lijnbaan, gelegen tussen prominente culturele gebouwen. Kenmerkend voor het plein is de diversiteit aan gebruikers. De Doelen-, Theater- en Pathé bezoekers, winkelpubliek, jongeren, skaters en toeristen ontmoeten elkaar op en rondom het plein. Tegelijkertijd blijft het plein een struikelblok voor menig Rotterdammer. ‘Elke wethouder ruimtelijke ordening moet een keer geprobeerd hebben het probleem van het Schouwburgplein op te lossen’, constateert wethouder Joop Linthorst in 1990 droogjes.  

Het Schouwburgplein kent een bewogen geschiedenis. Het startschot voor een nieuw plein wordt eind jaren 60 gegeven. Op het dak van de ondergrondse parkeergarage is op dat moment een strak stadsplein opgeleverd — ontworpen door directeur Stadsontwikkeling B. Fokkinga — met horecapaviljoens, een overkapping en pierenbadjes. Bewoners maken er goed gebruik van, maar niet iedereen is tevreden: er blijft kritiek op de openheid van het gigantische plein.

Tijdens de manifestatie C’70 worden kunstenaars uitgenodigd ludieke plannen te maken om het plein ‘in cultuur te brengen’: een weiland met koeien, een raket en een grote katoenbaal. In 1976 worden Rotterdammers via een oproep in diverse kranten om hun mening gevraagd: ‘Dit plein is nog niet af. Helpt u mee?’

In 1977 stelt architect Herman Hertzberger voor het plein vol te bouwen om een herbergzamere ruimte te creëren. Talloze architecten bijten zich in de jaren 70 en 80 stuk op een nieuw ontwerp. De gemeente en grote bedrijven als Heineken zetten prijsvragen, opdrachten en studies op. In 1985 doen architectenbureaus Cepezed, DKV en Benthem Crouwel mee aan een prijsvraag voor een ‘wintertuin’ ter vervanging van de horecapaviljoens. Geen van de plannen wordt gerealiseerd, en de discussies duren voort tot begin jaren 90.

Na een besloten prijsvraag maakt West 8, van landschapsarchitect Adriaan Geuze, in 1993 het ‘definitieve’ ontwerp. Het plein als het podium van de stad, zo beschrijft Geuze de plek. Het is een open ruimte met moderne gebaren, waar het zicht op de omliggende skyline wordt benadrukt. In de jaren na de oplevering wordt het plein goed gebruikt.

De uiteenlopende ontwerpen, ideeën, en plannen laten zien dat er – zeker in Rotterdam – geen uniforme mening is over een goed stadsplein. Het plan van West 8 vormt een kantelpunt in het denken over de openbare ruimte in de stad. Tegelijkertijd geldt het huidige ontwerp als ‘status quo’, nu een volgende transformatie op stapel staat. Ondertussen is een groot deel van het plein alweer jarenlang bedekt met een tijdelijk kunstgrastapijt, volgens de gemeente een tussenoplossing om het aantrekkelijker te maken. 

Rotterdam focust vanaf 2021 met zeven nieuwe stadsprojecten op de herinrichting van boulevards, plein en parken: ‘De komende jaren komt er veel meer groen in de stad. Groene pleinen, parken en straten waar u kunt wandelen, sporten of juist even lekker zitten.’ Nu de herinrichting van het Schouwburgplein voorlopig is opgeschort, is er ruimte om weer in gesprek te gaan over de toekomst van dit Rotterdamse stadsplein. Drie recent afgestudeerde architecten geven hun visie op het plein. Wat vertelt een mogelijk ‘nieuw’ plein over het heden, verleden en de toekomst van Rotterdam?

Margot van Bekkum stelt dat het plein zijn oorspronkelijke functie als stedelijke ontmoetingsplek heeft verloren en wil het opnieuw verbinden met de stad — niet door vaste toevoegingen, maar door wisselende activiteiten en evenementen, geïnspireerd op historische Italiaanse pleinen. Mike van Rheenen vervangt het kunstgras voor een natuurlijk stedelijk landschap met inheemse planten en dieren, waarbij de parkeergarage wordt omgebouwd tot plantenbak met waterberging en natuur het hart van de stad binnentrekt. Arianne Fleege ten slotte kaart de vercommercialisering van publieke ruimte aan via de Pathé-bioscoop: door de gesloten gevel te verwijderen, maakt ze het gebouw weer toegankelijk voor alle stadsbewoners en ontstaan nieuwe verbindingen tussen bioscoop, plein en stad.